Wat wil je worden als je oud bent? door Saskia van de Ree

Vrijdag 20 oktober j.l. ontmoette een gezelschap van ca 150 ouderen, studenten en andere geïnteresseerden elkaar op het jaarsymposium van de Denktank 60+ Noord in Beilen.  Saskia van de Ree, projectleider van de Innovatiewerkplaats Healthy Ageing en de Kunsten was erbij.

Het thema van het symposium ‘Wat wil je worden als je oud bent?’ van het 60+ Netwerk Noord spreekt mij aan, omdat die vraag niet pas begint als je met pensioen gaat. Het gaat over ons allemaal. Als je mensen vraagt wie hun voorbeeld is van ‘goed oud worden’, komen ze vaak met het verhaal van een tante of grootouder van vroeger. Jong en oud hebben wat dat betreft iets met elkaar: jongeren beginnen aan hun volwassen leven, ouderen zijn begonnen aan  ‘de rest van hun leven’. Over wanneer de vrijheid die bij het ouder worden hoort als beangstigend wordt ervaren (het spreekwoordelijke gat na het pensioen) en waarin juist de bevrijding zit, gaat deze dag.

Zelf bijdragen aan innovaties ouderenzorg  

Ik ken de Denktank 60+ Noord via Anjo Geluk, een van de trekkers en voorzitter van het netwerk. Anjo begon een paar jaar terug een pilot-project samen met het Lectoraat Innoveren in de Ouderenzorg  van de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Sindsdien draagt een groep ouderen op Windesheim vanuit hun persoonlijke ervaring met ouder worden bij aan het onderwijs over ouderenzorg. Dat hun vinger in de pap van het onderwijs niet blijft bij halve maatregelen, blijkt vandaag. Veel van de vandaag aanwezige studenten komen van de studie Toegepaste Gerontologie in Zwolle. In het panelgesprek vertelt Jacqueline Ralph over de bevrediging en lol zij beleeft aan het Living-Lab-onderwijs. Ze trekt een heel jaar lang als studiemaatje op met een student, ze spreken elkaar wekelijks over onderwijsopdrachten maar ook gewoon over het leven.

Vergeetachtigheid leidt niet tot dementie!

Douwe Draaisma is uitgenodigd om over een grote donderwolk te praten, die boven het ouder worden hangt: de angst voor vergeetachtigheid. Hij stelt ons gerust. Dat je namen vergeet, of niet meer weet waar je ook alweer voor naar de keuken was gelopen – de algemene vergeetachtigheid die nu eenmaal bij ouder worden hoort, leidt niet tot dementie. Wees niet zo streng voor jezelf, zegt Draaisma. Waar jongeren hun vergeetachtigheid makkelijk verexcuseren met ‘ik heb nu eenmaal veel te doen’, leggen ouderen als het ware een strafblad aan van hun vergeetachtigheid.  Natuurlijk zijn percentages van een op de vijf volwassenen (een op de drie vrouwen) krijgt dementie beangstigend.  Maar trap niet in de perfide geheugenmarketing van de ouderenbladen. Dat je met bridge en puzzelboekjes iets tegen dementie kan doen, is pertinent niet waar.

Een filosofische kijk op goed oud worden

Filosoof Hanne Laceulle van de Universiteit van Humanistiek vraagt zich af waarom er zoveel aandacht is voor gezondheid en ouder worden maar existentiële zingevingsvraagstukken in veel healthy-ageingstudies worden overgeslagen. Op zoek naar woorden voor wat goed oud worden betekent, citeert Laceulle een paar prachtige dichtregels:

‘Hoe verzet men zich tegen de makkelijke uitweg die ouder worden tot metafoor van de dood verklaart? Hoe en waarmee verwerft een mens de woordenschat van de ouderdom?’ (Antjie Krog, uit de bundel Lijfkreet, 2006)

In het laat-moderne denken, zegt Laceulle, staat – ook als het gaat om ouder worden –zelfbeschikking voorop. Maar in dat ‘je-hebt-je-leven-zelf-in-de-hand denken’ zit ook een perverse boodschap. We zijn niet alleen op de wereld. Daarom zoekt Laceulle de tegenverhalen op, verhalen die het middenveld beschrijven tussen de marginalisering van ouderen (oud = afgeschreven) en de gedwongen keuzebiografie van het Zwitserleven-gevoel. De kunsten en de media kunnen helpen voorbeeldfiguren zichtbaar te maken en verhalen te vertellen die de stereotypen actief weerspreken. Bij Laceulle gaat zelfverwerkelijking over hoe je in alle vitaliteit en kwetsbaarheid in het leven kan staan. Wat je daarbij nodig hebt, rangschikt ze onder de waarden

  • autonomie – Wat kan ik doen? Waar sta ik voor? Wat is voor mij echt belangrijk?
  • authenticiteit – Wie wil ik eigenlijk zijn? Wie ben ik tot nu toe geweest? Hoe beïnvloeden anderen mij?
  • deugd – Wat zijn mijn beste kwaliteiten? Wat heb ik bij te dragen? Wat doe ik met wat mij overkomt?

Uit de zaal vraagt iemand zich af, of het sterk filosofische getinte verhaal van Laceulle wel voor iedereen is weggelegd? Wordt goed oud worden hiermee niet weer juist beperkt tot iets intellectueels voor de happy few? Nee, dat is beslist niet haar bedoeling. Denk maar aan hoe praktisch de levenswijsheid van ouderen ook kan zijn. Voor vitaliteit in kwetsbaarheid hoef je beslist geen boeken te hebben gelezen.

De dag sluit af met de lancering van een nieuw ouderenplatform in het kader van Anders Oud 2030. Wil je ook af en toe, buiten institutionele kaders van bond of vereniging meepraten / je stem laten horen over kwesties die ouderenzorg aangaan? Dan kan je je daarvoor aanmelden bij: info@andersoud2030.nl

Saskia van de Ree, 25 oktober 2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *